Omdenken in leiderschap betekent dat je als leidinggevende bewust stopt met het zoeken naar oplossingen voor een probleem, en in plaats daarvan onderzoekt wat het probleem je brengt of mogelijk maakt. Niet ontkennen dat er iets mis is, maar de situatie van een andere kant bekijken om nieuwe handelingsruimte te vinden. Voor leiders is dat een krachtige aanpak, juist omdat zij dagelijks te maken krijgen met weerstand, tegenslag en situaties die niet lopen zoals gepland.
Berthold Gunster, de grondlegger van de omdenkmethode, beschrijft omdenken als het omdraaien van je vertrekpunt. In zijn podcast gaat hij openhartige gesprekken aan met mensen over persoonlijke vraagstukken, waaronder leiderschapssituaties. De kern: een probleem is vaak een onvervulde wens. Als je die wens loslaat of ombuigt, verdwijnt de blokkade soms vanzelf.
Wat omdenken in leiderschap concreet inhoudt
Traditioneel leiderschap is sterk gericht op probleemoplossing: er is een obstakel, dus je zoekt een uitweg. Omdenken vraagt het tegenovergestelde. Je stelt jezelf de vraag: wat zou er mogelijk worden als ik dit probleem niet als probleem zou zien, maar als gegeven? Dat klinkt abstract, maar het werkt heel praktisch.
Stel, een medewerker werkt traag. De klassieke reactie is bijsturen, een plan van aanpak maken of frustratie voelen. Een leidinggevende die omdenkt, vraagt zich af: wat doet deze medewerker juist wél goed doordat hij langzamer werkt? Misschien is hij nauwkeuriger, maakt hij minder fouten, of neemt hij anderen mee die anders overvraagd zouden worden. Dat inzicht verandert hoe je die persoon inzet, in plaats van hoe je hem ‘repareert’.
Drie situaties waarin omdenken leiderschap versterkt
Weerstand in een team. Als een team weerstand biedt tegen verandering, is de eerste neiging om die weerstand weg te nemen. Omdenken stelt de vraag: wat vertelt die weerstand me? Soms zit er terechte zorg in die je anders nooit boven water had gekregen. Weerstand als informatiebron in plaats van hindernis.
Vergaderen zonder resultaat. Vergaderingen die niets opleveren worden vaak ‘opgelost’ met strengere agenda’s of kortere sessies. Omdenken vraagt: wat als we helemaal niet vergaderen over dit onderwerp, maar iemand de beslissing laten nemen? Soms is de vergadering zelf het probleem, niet de inhoud ervan.
Een medewerker die vertrekt. Vertrek voelt als verlies. Omdenken vraagt: wat komt er nu vrij? Ruimte, budget, een andere taakverdeling, iemand die ergens anders beter tot zijn recht komt. Dat is geen cynisch relativeren, maar een manier om niet vast te blijven zitten in wat er niet meer is.
Omdenken leiderschap is geen positief denken
Een veelgehoord misverstand is dat omdenken hetzelfde is als positief denken of problemen wegpoetsen. Dat is het niet. Positief denken zegt: “Dit komt goed.” Omdenken zegt: “Wat als dit precies is zoals het hoort te zijn, en wat doe ik dan?” Het is een nuchterder, soms zelfs ongemakkelijker oefening, omdat je je eigen weerstand tegen een situatie moet erkennen voordat je hem kunt omdraaien.
Als leidinggevende vraagt dat moed. Je moet bereid zijn om toe te geven dat jouw interpretatie van een situatie misschien niet de enige is. Dat is voor veel managers onwennig, zeker in omgevingen waar daadkracht en snelle beslissingen de norm zijn.
Hoe je omdenken toepast als leidinggevende
Een simpele manier om te beginnen: schrijf een probleem op dat je bezighoudt. Formuleer het als een klacht of een wens die niet uitkomt. Draai daarna de zin om. “Mijn team reageert niet snel genoeg” wordt: “Mijn team neemt de tijd.” Wat zou dat positief kunnen betekenen? Wat zou je anders kunnen organiseren als je die snelheid niet kunt afdwingen?
Je kunt dit ook als leiderschapsstijl inzetten in gesprekken met medewerkers. Stel in plaats van “hoe lossen we dit op?” de vraag: “Wat zou er veranderen als we dit niet als probleem zien?” Dat opent andere gesprekken, vaak eerlijkere.
De Omdenken Podcast van Berthold Gunster is een toegankelijk startpunt als je wilt horen hoe omdenken eruitziet in echte situaties. De gesprekken zijn persoonlijk en concreet, en laten zien dat omdenken geen trucje is maar een manier van denken die je kunt trainen.
Omdenken in leiderschap werkt het best als je het consistent toepast, niet alleen bij grote crises maar juist ook bij kleine dagelijkse irritaties. Hoe vaker je je eigen interpretatie van een situatie bevraagt, hoe makkelijker het wordt om met minder weerstand te leiden.
