Leiderschap vraagt om keuzes maken, contact houden met je team én weten wat er speelt op de werkvloer. Toch is er niet één manier die altijd past. Soms werkt het goed om duidelijk de leiding te nemen, soms is het beter om samen te overleggen. Situationeel leiderschap is het aanpassen van je manier van leidinggeven aan de situatie en het team waarmee je werkt. Hierdoor voelt iedereen zich gehoord en gesteund.
De oorsprong van situationeel leiderschap
In de jaren zeventig maakten Paul Hersey en Ken Blanchard een nieuw model over leidinggeven bekend. Zij merkten dat mensen in een team vaak verschillen. Niet iedereen heeft dezelfde behoefte aan hulp of uitleg. Hun idee was simpel: een leider moet veranderen als de situatie daarom vraagt. Dit werd situationeel leiderschap genoemd. Het gaat dus uit van flexibel zijn in de manier waarop de leiding wordt genomen.
De vier stijlen voor elke situatie
Wie op een goede manier met mensen omgaat, past zijn aanpak aan. Het model van Hersey en Blanchard beschrijft vier soorten manieren om leiding te geven. De eerste is sturen. Hierbij zegt de leider precies wat er moet gebeuren, stap voor stap. Dit past bij nieuwe of onzekere medewerkers die nog niet goed weten wat de bedoeling is. De tweede stijl is begeleiden. De leider geeft duidelijke aanwijzingen, maar vraagt ook om inbreng van de medewerker. Dit helpt als iemand al wat zelfstandiger werkt maar nog extra uitleg kan gebruiken. De derde stijl heet steunen. Nu geeft de leiding meer ruimte aan de medewerker. De leider luistert, denkt mee en moedigt aan. Dit werkt als iemand de taak kent, maar soms een beetje steun nodig heeft. Het laatste type is overdragen. De medewerker werkt nu zelfstandig en weet precies wat nodig is. De leiding geeft ruimte en houdt vooral contact op afstand. Zo voelen teamleden zich serieus genomen.
Waarom aanpassen werkt
Het ene teamlid leert snel, een ander heeft juist meer uitleg nodig. Door je als leider aan te passen, zorg je dat iedereen zich prettig voelt. Sommige mensen vinden het fijn als er steeds wordt meegedacht. Anderen willen juist zelfstandig aan de slag. Door gebruik te maken van situationeel leiderschap krijg je een betere band met je team. Er ontstaat ook sneller vertrouwen, omdat mensen merken dat jij als leidinggevende kijkt naar hun persoonlijke situatie.
Leidinggeven op deze manier zorgt ervoor dat het team sneller groeit in zelfvertrouwen. Fouten maken mag, want er wordt samen gekeken wat er anders kan. Zo wordt werk leuker en blijven medewerkers langer gemotiveerd. Het zorgt dus niet alleen voor een fijnere sfeer, maar ook voor betere resultaten.
Hoe je zelf situatiegericht leidinggeven leert
Je hoeft niet direct alles te veranderen om situationeel te werken. Het begint met luisteren. Vraag hoe het gaat en waar je teamlid behoefte aan heeft. Kijk goed naar wat iemand al kan en welke dingen nog lastig zijn. Het is soms even zoeken naar de beste manier en dat mag ook. Door te oefenen groeit je vertrouwen in jezelf en in je team. Het helpt om geregeld te vragen of je team zich prettig voelt bij jouw aanpak. Zo blijf je samen ontwikkelen.
Je kunt als leidinggevende ook cursussen of workshops volgen om meer te leren over verschillende manieren van leidinggeven. Het allerbelangrijkste is openstaan voor feedback. Alleen dan kun je jezelf blijven verbeteren en ervaren wat bij jouw team het beste werkt. Situationeel leiderschap draait om mensen centraal stellen. Dat vraagt misschien wat oefening, maar het levert veel op.
Meest gestelde vragen over situationeel leiderschap
- Wat zijn de voordelen van situationeel leiderschap?
Situationeel leiderschap heeft als voordeel dat je beter aansluit bij de behoeften van elk teamlid. Dit zorgt voor een prettigere samenwerking, meer motivatie en betere prestaties.
- Voor welk soort organisaties werkt deze manier van leidinggeven?
Deze manier van leidinggeven werkt in veel organisaties. Of het nu gaat om scholen, bedrijven of sportteams; steeds spelen verschillen tussen mensen een rol. Door je aanpak aan te passen, haal je het beste in iedereen naar boven.
- Moet je altijd wisselen tussen de verschillende stijlen?
Bij situationeel leiderschap gebruik je soms meerdere stijlen door elkaar. Het hangt af van wat je team nodig heeft. Je hoeft niet steeds te veranderen, maar kijkt wat in het moment past.
- Hoe weet ik welke stijl ik moet gebruiken?
Welke stijl je gebruikt, hangt af van hoe zelfstandig een teamlid is. Heeft iemand nog veel uitleg nodig, dan kies je voor sturen of begeleiden. Werkt iemand al lang en zelfverzekerd, dan past overdragen beter.
