Groei is iets wat iedereen meemaakt, maar waar lang niet iedereen bij stilstaat. Een kind dat zijn broek ontgroeit, een plant die langs de gevel omhoogkruipt, een mens die verandert van wie hij was. Toch werkt dat proces heel anders dan de meeste mensen denken. Achter elke centimeter meer, elke nieuwe tak of elk nieuw inzicht zit een samenspel van factoren dat de moeite waard is om te begrijpen.
Hoe een kind van klein naar groot gaat
In het eerste levensjaar groeit een baby gemiddeld zo’n 25 centimeter. Daarna vlakt dat tempo af naar ongeveer 6 centimeter per jaar. Pas tijdens de puberteit volgt er een nieuwe stroomversnelling: een zogenaamde groeispurt waarbij jongeren soms wel 8 tot 10 centimeter per jaar bijkomen. Die snelle lengtetoename heeft alles te maken met hormonen, met name het groeihormoon dat de hersenen aanmaken. Slaap speelt hierbij een grote rol, want het lichaam maakt groeihormoon vooral aan tijdens diepe slaap. Kinderen die structureel te weinig slapen, kunnen daardoor trager in lengte toenemen. Voeding telt ook mee: eiwitten, calcium en vitamine D zijn nodig om botten stevig te laten worden. Uiteindelijk bepaalt ook erfelijkheid veel. Wie twee lange ouders heeft, heeft meer kans om zelf lang te worden.
De manier waarop planten zich uitbreiden
Planten groeien op een heel andere manier dan mensen. Bij een klimplant als hedera zitten de groeipunten aan het uiteinde van elke tak. Geeft zo’n punt genoeg licht, water en voedingsstoffen, dan strekt de tak zich uit. Wil je dat een plant voller en dichter wordt, dan helpt het om de lange takken in te korten. Dat klinkt tegenstrijdig, maar door een groeipunt te verwijderen, stimuleer je de plant om meer zijtakken te vormen. Ook het vlechten van takken door elkaar heen zorgt voor een dichtere groei. Verder speelt de bodem een grote rol: grond met genoeg voedingsstoffen geeft een plant de energie om snel te ontwikkelen. Te weinig licht is één van de grootste remmers bij planten binnenshuis. Ze reageren dan door hun energie in de hoogte te steken in plaats van in de breedte, op zoek naar meer zonlicht.
Persoonlijke ontwikkeling als vorm van groeien
Niet alle uitbreiding is zichtbaar. Mensen groeien ook op het gebied van kennis, vaardigheden en karakter. Wetenschappers noemen dit persoonlijke ontwikkeling, en het proces lijkt meer op dat van planten dan je zou verwachten. Wie zichzelf blijft herhalen, blijft op dezelfde plek staan. Wie nieuwe ervaringen opzoekt, nieuwe mensen ontmoet of uitdagende situaties aangaat, daagt het brein uit om nieuwe verbindingen te leggen. Het brein is tot op hoge leeftijd in staat om te veranderen, een eigenschap die wetenschappers neuroplasticiteit noemen. Tegenslagen kunnen hierbij zelfs een versnellende werking hebben. Net als bij een plant die wordt gesnoeid, dwingt een moeilijke periode mensen soms om een andere richting in te slaan. Dat leidt niet zelden tot een sterkere of bredere ontwikkeling dan eerst mogelijk leek.
Wat groei afremt en wat het stimuleert
Zowel bij mensen als bij planten en dieren zijn er factoren die de ontwikkeling vertragen of juist versnellen. Stress is een bekende rem. Bij kinderen kan langdurige spanning het lichaam in een soort spaarstand zetten, waarbij minder energie beschikbaar is voor de aanmaak van nieuwe cellen. Bij planten werkt droogte op eenzelfde manier: het proces van celdeling vertraagt als er te weinig water is. Aan de andere kant zorgen een stabiele omgeving, voldoende rust en de juiste voedingsstoffen voor een gunstige toestand om verder te komen. Bij mensen geldt dat ook voor een gevoel van veiligheid en verbinding met anderen. Kinderen die opgroeien in een veilig gezin ontwikkelen zich gemiddeld beter, zowel lichamelijk als mentaal. Dat laat zien dat groeien zelden iets is wat je alleen doet. De omgeving speelt altijd mee.
Veelgestelde vragen
Wanneer stopt een mens met in de lengte toenemen?
De meeste mensen stoppen met in de lengte toenemen tussen hun 16e en 18e jaar, al kan dit bij jongens soms iets later zijn, rond het 20e jaar. Op dat moment sluiten de groeischijven in de botten zich. Daarna is lengtegroei niet meer mogelijk.
Kan een kind dat achterloopt in lengte nog inhalen?
Ja, een kind dat tijdelijk minder snel in lengte toeneemt, kan dit in sommige gevallen later inhalen. Dit heet inhaalgroei. Of dat lukt, hangt af van de oorzaak van de vertraging en hoe vroeg die wordt opgemerkt en aangepakt.
Hoe weet je of een plant genoeg licht krijgt om goed te ontwikkelen?
Een plant die genoeg licht krijgt, heeft stevig blad en groeit in een evenwichtige verhouding. Krijgt een plant te weinig licht, dan worden de stelen lang en slap, en de bladeren kleiner. De plant strekt zich dan uit op zoek naar meer lichtinval.
Is persoonlijke ontwikkeling op elke leeftijd nog mogelijk?
Persoonlijke ontwikkeling is op elke leeftijd mogelijk. Het brein blijft tot op hoge leeftijd in staat nieuwe verbindingen te maken. Wel kost het leren van nieuwe vaardigheden op latere leeftijd soms meer tijd en herhaling dan op jonge leeftijd.
