Een rode maan aan de nachtelijke hemel trekt altijd de aandacht. Het is een van de meest opvallende natuurverschijnselen die je met het blote oog kunt zien. Mensen kijken er al duizenden jaren naar omhoog en vragen zich af wat er aan de hand is. Het goede nieuws: er is een heldere wetenschappelijke verklaring, en die is minstens zo fascinerend als alle verhalen die mensen er ooit over hebben bedacht.
Zo ontstaat de rode gloed op de maan
Tijdens een totale maansverduistering schuift de aarde precies tussen de zon en de maan in. Het directe zonlicht bereikt de maan dan niet meer. Wat overblijft, is het licht dat langs de rand van de aarde buigt. De atmosfeer van de aarde filtert daarbij het blauwe licht eruit en laat voornamelijk het rode en oranje licht door. Dat roodgekleurde licht valt op het maanoppervlak en geeft de maan die opvallende dieprode kleur. Dit fenomeen heet ook wel de bloedmaan. Hoe stoffig of wolkig de atmosfeer op dat moment is, bepaalt hoe intens de kleur eruitziet. Na grote vulkaanuitbarstingen kan de bloedmaan zelfs bijna zwart lijken, omdat er meer deeltjes in de lucht zitten die het licht tegenhouden.
Bijgeloof en mythen rondom de bloedmaan door de eeuwen heen
Niet elke cultuur had een wetenschappelijke verklaring bij de hand. De Inca’s geloofden dat de maan rood kleurde omdat een jaguar de maan had gebeten. Ze maakten lawaai en joegen honden op om het roofdier bang te maken en te voorkomen dat het ook op aarde zou aanvallen. In andere culturen gold een bloedmaan als een slecht voorteken, een aankondiging van oorlog, ziekte of rampen. Zelfs in de bijbel wordt gesproken over een maan die verandert in bloed als teken van het einde der tijden. Die angst en ontzag zijn begrijpelijk: zonder kennis van astronomie is zo’n plotselinge verandering aan de hemel iets wat je flink kan schrikken. Tegenwoordig weten we precies wanneer zo’n verduistering plaatsvindt, en kunnen we er met plezier naar uitkijken in plaats van met angst.
Wanneer en hoe kun je een maansverduistering zien
Een totale maansverduistering is alleen zichtbaar als het volle maan is. De maan moet dan recht tegenover de zon staan, met de aarde precies ertussenin. Dat klinkt alsof het vaak zou moeten gebeuren, maar door de lichte kanteling van de baan van de maan valt dit slechts een paar keer per jaar samen. Niet elke verduistering is overal ter wereld zichtbaar. Je hebt het geluk nodig dat het nacht is op jouw locatie wanneer het gebeurt. Vanuit Nederland is een bloedmaan een paar keer per jaar of per twee jaar goed te zien. Begin 2025 was er al een fraaie verschijning te bewonderen. Voor de beste ervaring zoek je een plek zonder veel kunstlicht, kijk je met het blote oog of een verrekijker, en wacht je rustig tot de maan volledig in de schaduw van de aarde staat. Dat moment, de totale fase, kan wel een uur of langer duren.
Het verschil tussen een bloedmaan, supermaan en andere bijzondere manen
De begrippen rond bijzondere manen lopen regelmatig door elkaar. Een supermaan ontstaat wanneer de maan op het dichtstbijzijnde punt van haar baan rond de aarde staat en dus iets groter en helderder lijkt dan normaal. Dat heeft niets te maken met de kleur. Een blauwe maan is de tweede volle maan binnen één kalendermaand en ziet er gewoon wit uit, ondanks de naam. Een bloedmaan combineert de rode kleur met een totale maansverduistering. Als die ook nog eens samenvalt met een supermaan, spreken mensen wel van een super bloedmaan. Dat is een zeldzame combinatie die extra indrukwekkend oogt aan de hemel. Elke variant heeft zijn eigen oorzaak en zijn eigen uitstraling, en het helpt om ze uit elkaar te houden zodat je weet wat je precies staat te bewonderen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een totale maansverduistering?
De totale fase van een maansverduistering, het moment waarop de maan volledig rood kleurt, duurt gemiddeld tussen de veertig minuten en bijna twee uur. De hele verduistering inclusief de gedeeltelijke fases ervoor en erna kan meerdere uren in beslag nemen.
Is een bloedmaan gevaarlijk om naar te kijken?
Naar een bloedmaan kijken is volledig veilig. Anders dan bij een zonsverduistering hoef je geen beschermende bril te dragen. Je kunt gewoon met het blote oog kijken, al geeft een verrekijker een nog mooier beeld van de details op het maanoppervlak.
Waarom is niet elke volle maan ook een bloedmaan?
Niet elke volle maan is een bloedmaan, omdat de baan van de maan om de aarde een kleine helling heeft ten opzichte van de baan van de aarde om de zon. Daardoor staat de maan de meeste maanden net iets te hoog of te laag om precies in de schaduw van de aarde te vallen. Alleen als alles precies op één lijn staat, ontstaat een totale maansverduistering.
Wanneer is de volgende bloedmaan zichtbaar vanuit Nederland?
Na de bloedmaan van maart 2025 vindt de volgende totale maansverduistering plaats in september 2025. Of die goed zichtbaar is vanuit Nederland hangt af van het tijdstip en de weersomstandigheden. Het loont om dit van tevoren op te zoeken via een astronomiewebsite zodat je weet wanneer je de wekker moet zetten.
